Καλημέρα σας και ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή και την πρόσκληση. Και βεβαίως σας υποδεχόμαστε σε έναν χώρο που είναι στολίδι στην Αθήνα και ένας επίσης εμβληματικός Δήμαρχος της Αθήνας, ο Μιλτιάδης Έβερτ. Επίσης, σοφά τα λόγια του Προέδρου της Βουλής. Συμφωνώ κι εγώ ότι χρειάζεται να αποκαταστήσουμε αυτή την χρονίζουσα θεσμική ανισορροπία και είναι πολύ σημαντικό άνθρωποι που έχουν πολύ σημαντικό ρόλο να παίξουν, θεσμοί, να τα λένε δημόσια, για να πιέσουν προς πάσα κατεύθυνση. Και θέλω κι εγώ, στη συζήτηση που θα γίνει σήμερα, με τη συμμετοχή και σπουδαίων συνταγματολόγων που διαθέτει η χώρα, προς το τέλος της εκδήλωσής μας, να καταθέσω μια δική μου φρέσκια, χθεσινή εμπειρία και εξ αυτής να θέσω και κάποια ερωτήματα.
Είμαστε στη φάση της συζήτησης του Κώδικα, χθες στη Κεντρική Ένωση Δήμων συζητήσαμε το σχέδιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, θα έρθει και ο Υπουργός σε λίγο, φαντάζομαι θα αναφερθεί σε αυτό και στο νομοσχέδιο συμπεριλαμβάνονται μερικές δεκάδες άρθρα με τα οποία, οφείλω να πω, δεν γίνεται αποκατάσταση της χρονίζουσας θεσμικής ανισορροπίας, διότι αφαιρούνται αρμοδιότητες από τους δήμους, όπως για παράδειγμα είναι οι πολεοδομίες, Υπουργεία αποφασίζουν για τοπικού χαρακτήρα υποθέσεις όπως ο χωροταξικός σχεδιασμός, χωρίς σε πολλές περιπτώσεις, τη σύμφωνη γνώμη των κατά τόπους δημοτικών συμβουλίων.
Επίσης, έχουμε το παράδοξο που παραμένει ακόμα και σήμερα στη χώρα μας. Έχουμε διορισμένους Γενικούς Γραμματείς, Αποκεντρωμένες Διοικήσεις με δικαίωμα να καταργούν, νομίζω έχει συμβεί σε όλους σας και σε εμάς, αποφάσεις δημοτικών συμβουλίων, ο Υπουργός λέει ότι είναι συνταγματική υποχρέωση. Συνταγματικό είναι να υπάρχουν Αποκεντρωμένες Γενικές Γραμματείες, δεν είναι απαραίτητο να υπάρχουν Αποκεντρωμένες Διοικήσεις. Διατηρείται, το ξέρετε όλοι, ο μνημονιακός κόφτης που μειώνει κατά 2/3 τους πόρους μας από τον κρατικό προϋπολογισμό. Έχουμε βγει απ’ τα μνημόνια, αλλά ο μνημονιακός κόφτης παραμένει. Και το αποκορύφωμα, νομίζω, εισάγεται διάταξη, η ΚΕΔΕ και ο Πρόεδρος, βγήκαμε απέναντι. Περιμένουμε να αποσυρθεί το περίφημο άρθρο 730. Ακυρώνει την προσπάθεια που κάνουμε όσον αφορά τον αριθμό των εργαζομένων που χρειαζόμαστε, δίνοντας πια καθοριστικό ρόλο σε υπηρεσιακούς παράγοντες των Υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών.
Είχαμε χθες εργαζόμενους στην ΚΕΔΕ και εγώ είχα μετά Δημοτικό Συμβούλιο και είχαμε εργαζόμενους στον Δήμο της Αθήνας, οι οποίοι είναι σε πολύ μεγάλη αναστάτωση. Διότι όπως ξέρετε, πηγαίνουμε στα δικαστήρια για να τους διατηρήσουμε, διότι είναι δύσκολες οι προσλήψεις και αυτό πια θα είναι πάρα πολύ δύσκολο να συμβεί. Και αυτά τα λέω διότι το Σύνταγμα στα άρθρα 101 και 102 προβλέπει ότι οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχουν διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια και ότι η διοίκηση των τοπικών υποθέσεων ανήκει στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Και αυτό το λέω διότι υπάρχει ένα πλαίσιο το οποίο βάζει ένα ξεκάθαρο νόημα σε αυτά τα οποία συζητάμε, αλλά ακόμα και ένα επαρκέστατο κανονιστικό συνταγματικό άρθρο, μοιάζει ότι δεν αρκεί.
Ανατρέχοντας στην προηγούμενη συνταγματική αναθεώρηση, κοιτάζοντας και τους ομιλητές, εντόπισα μια αποστροφή στην αγόρευση του Ευάγγελου Βενιζέλου, στην επιτροπή αναθεώρησης που λέει ότι «αν ο νομοθέτης, δηλαδή, η εκάστοτε πλειοψηφία της Βουλής, δεν θέλει να το αξιοποιήσει, γιατί διέπεται από συγκεντρωτικές ή γιακωβίνικες», είχε πει τότε, «απόψεις, δεν φταίει το Σύνταγμα». Και αυτό το λέω, την καταγράφω αυτή την αναφορά, όχι για να υποστηρίξω ότι δεν χρειαζόμαστε αναθεώρηση στα σχετικά άρθρα με την τοπική αυτοδιοίκηση αλλά για να μην αναφερόμαστε σε αυτά ως φάρμακο δια πάσαν νόσο. Και κυρίως, για να υποστηρίξω ότι η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι μόνο θεσμικό αλλά βαθιά πολιτικό θέμα. Υπάρχουν νόμοι που μπορούμε να εφαρμόσουμε και θα βοηθούσαν πάρα πολύ την τοπική αυτοδιοίκηση, χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα επιπλέον συνταγματική αναθεώρηση, που και αυτή είναι σημαντική.
Γιατί είναι σημαντική; Γιατί πιστεύω ότι είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή. Δηλαδή, είναι αν θέλουμε ένα μοντέλο κράτους που θα βασίζεται στην αποκέντρωση, όχι στα λόγια, στην πράξη, με τη συμμετοχή των πολιτών και την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών ως βασικούς φορείς της δημοκρατικής διακυβέρνησης ή όχι. Ο ρόλος που θα προβλέψει το Σύνταγμα για τα δύο επίπεδα αυτοδιοίκησης αγγίζει στην πραγματικότητα, τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται η εξουσία στο κράτος, τη σχέση κέντρου και περιφέρειας αλλά και την ποιότητα της δημοκρατίας.
Το βασικό ερώτημα λοιπόν δεν είναι να δούμε επιμέρους άρθρα εδώ και εκεί αλλά να βάλουμε το πολιτικό διακύβευμα. Θέλουμε η Ελλάδα να είναι ένα κράτος που θα συνεχίσει να λειτουργεί με έντονο συγκεντρωτισμό ή να βάλουμε ένα άλλο ουσιαστικό μοντέλο αποκέντρωσης με ισχυρούς δήμους και περιφέρειες; Το καταλαβαίνω ότι η κυβέρνηση και οι Υπουργοί θέλουν τον συγκεντρωτισμό. Εμείς θέλουμε κάτι διαφορετικό αλλά τι θέλει η χώρα; Και το λέω αυτό διότι όταν εμπλέξαμε τα Μνημόνια, η Τρόικα τότε, είπα την «κακή» λέξη, είχε πει ότι η χώρα πτώχευσε για δύο λόγους. Γιατί είναι υπερσυγκεντρωτική και για τα προβλήματα με τη δικαιοσύνη. Περάσαμε μια απίστευτη περιπέτεια, πτωχεύσαμε, πέρασαν μνημόνια. Και τι έχει γίνει όσον αφορά την αποκέντρωση και τη δικαιοσύνη νομίζω το καταλαβαίνουμε όλοι.
Παρότι το Σύνταγμα αναγνωρίζει την αυτοτέλεια των ΟΤΑ, στην πράξη το κεντρικό κράτος, αυτή είναι η αλήθεια, διατηρεί αποφασιστικό ρόλο στους πόρους, στις αρμοδιότητες και στον τρόπο λειτουργίας. Στην ελληνική πολιτική παράδοση, τα είπε σωστά και ο Πρόεδρος της Βουλής, η τοπική αυτοδιοίκηση αντιμετωπίζεται ως διοικητικό παράρτημα της κεντρικής εξουσίας και όχι ως αυτόνομος πυλώνας, όπως το λέμε στα λόγια αλλά δεν εφαρμόζεται στην πράξη. Έτσι ο πυρήνας της συνταγματικής αναθεώρησης πρέπει να αφορά νομίζω, κι είναι τολμηρό αυτό, αλλά πρέπει να το κάνουμε, μία μετατόπιση ισχύος. Αυτή είναι η προσέγγιση, από το κέντρο προς τοπικές κοινωνίες και αν αυτή είναι η αφετηρία μας, τότε στη σημερινή συζήτηση… θα βάλουν το πλαίσιο και οι συνταγματολόγοι. Εγώ δύο σημεία θέλω να βάλω.
Πρώτον, τι σημαίνει αυτή η μετατόπιση ισχύος; Σημαίνει ουσιαστική αποκέντρωση της εξουσίας και πολιτική αναβάθμιση των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και με απλά λόγια, το κράτος μπορεί να διατηρεί έναν στρατηγικό επιτελικό ρόλο, τώρα «επιτελικό»… κι αυτή η λέξη πια έχει νόημα πρόβλημα, αλλά η αυτοδιοίκηση οφείλει να έχει πραγματική αυτονομία στις τοπικές και περιφερειακές αρμοδιότητες. Δεν γίνεται ένας δρόμος μισού χιλιομέτρου και να παλεύουμε τώρα ποιος θα μου δώσει έγκριση για μια κυκλοφοριακή ρύθμιση. Δεν γίνεται! Δεν γίνεται να παίρνουμε αποφάσεις και να καταργούνται από αποκεντρωμένες διοικήσεις. Δεν γίνεται να μεταφέρονται οι αρμοδιότητες που δεν θέλει το κράτος χωρίς πόρους στους δήμους. Αυτά τα οποία συνέχεια συζητάμε, και εσείς ως πολύ πιο έμπειροι αυτοδιοικητικοί από εμένα, συζητάτε πάρα πολλά χρόνια.
Και το δεύτερο είναι η οικονομική αυτοτέλεια. Εδώ πρέπει επίσης να είμαστε σαφείς. Χωρίς οικονομική αυτοτέλεια δεν υπάρχει αυτοδιοίκηση. Χωρίς εγγυημένους πόρους δεν υπάρχει αυτοδιοίκηση. Διότι όσο οι δήμοι εξαρτώνται σχεδόν απόλυτα από τις μεταβιβάσεις του κεντρικού κράτους, είμαστε απολύτως ευάλωτοι σε κυβερνητικές επιλογές, σε κομματικές εξαρτήσεις και σε πελατειακές λογικές. Γι’ αυτό και πιστεύω ότι εκτός από τη διασφάλιση του υπάρχοντος συστήματος χρηματοδότησης μέσω των ΚΑΠ, πρέπει να επιδιώξουμε και φορολογική αποκέντρωση και την ενεργότερη ανάμειξη σε διαδικασίες προσδιορισμού, επιβολής και είσπραξης και κατανομής φόρων.
Να πω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που είναι το Τέλος Διαμονής, που τώρα λέγεται Τέλος Ανθεκτικότητας. Είναι παγκόσμια πρωτοτυπία, δεν το έχω βρει αλλού. Πάνε οι τουρίστες στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις, εγώ λέω τι συμβαίνει σε μένα, και δίνουν στα πεντάστερα μέχρι 10 ευρώ τη μέρα. Τέλος διαμονής, το είπαμε Τέλος Ανθεκτικότητας. Το τέλος αυτό είναι ανταποδοτικό, γι’ αυτό και λέγεται «τέλος». Το δίνεις για να μπορέσει η πόλη να εξυπηρετήσει τους 8 και πλέον εκατομμύρια τουρίστες. Από αυτό το τέλος ξέρετε πόσο παίρνει ο Δήμος της Αθήνας; 0 ευρώ! Η ΚΕΔΕ, και σωστά, έχει απόφαση να παίρνουμε το 60%. Και είναι σωστό. Ξέρετε πόσο είναι το 60% στον Δήμο της Αθήνας; 30 εκατομμύρια. Δεν θα είχα καμία ανάγκη να στήνομαι στα Υπουργεία και να παρακαλάω για επιπλέον προγράμματα ή και μια-δύο δόσεις ΚΑΠ για να τα βγάλουμε πέρα.
Κλείνω, και θέλω να πω το εξής. Η αναθεώρηση των άρθρων που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση, θα είχε λόγο ακριβώς όχι ως άθροισμα επιδιορθώσεων, αλλά ως μια καινοτόμα μεταρρύθμιση που θα υπηρετεί μια βαθύτερη πολιτική επιλογή, τη μετάβαση από το διοικητικό κράτος, στο δημοκρατικό, αποκεντρωμένο κράτος. Τα είπε πριν ο Πρόεδρος της Βουλής, ότι αυτό θα ενισχύσει και την εμπιστοσύνη των πολιτών και μια τέτοια μεταρρύθμιση θα ήταν σπουδαία για μια χώρα που έχει χρόνια πρόβλημα με τον υπερσυγκεντρωτισμό, το βαθύ κράτος της Αθήνας, και έχει σημασία. Είμαι Δήμαρχος της Αθήνας και το λέω, ότι χρειάζεται αποκέντρωση και έχει ιστορικά συνδεθεί, το ζήσαμε με τα μνημόνια, με την αναποτελεσματικότητα, τις καθυστερήσεις, τις ανισότητες μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, την αδιαφάνεια και την περιορισμένη εμπιστοσύνη. Το σημειώνω για να υποστηρίξω ότι συνταγματική ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν αρκεί από μόνη της. Και να την κάνουμε τη συνταγματική αναθεώρηση, δεν αρκεί, αν δεν συνοδευτεί από μια συνολική πολιτική αλλαγή κουλτούρας, από διοικητική επάρκεια, διαφάνεια και λογοδοσία. Αν δεν το κάνουμε αυτό, τότε θα μεταφέρουμε απλώς προβλήματα από το κεντρικό στο τοπικό επίπεδο. Επομένως, η αναθεώρηση, το είπε και ο κ. Ραβανός, χρειάζεται να γίνει αφετηρία για να επιτευχθεί μια νέα ισορροπία, ευθύνης, ελέγχου και συμμετοχής. Σας ευχαριστώ.
